Nederlands ziekenhuis voert nepoperaties uit

De spanning in de operatiekamer stijgt: wordt het een ja of een nee. Het gemaskerde medisch personeel kijkt elkaar aan. Wat zal het dit keer worden? Een soort Russische roulette waarbij het slachtoffer al onder narcose is. De computer bepaald wat er gaat gebeuren. En hoe lang het gaat duren.

Het lijkt een scene uit een horrorfilm over een concentratiekamp in de Tweede wereldoorlog waarbij grenzen worden verlengd omdat er sprake is van een oorlogssituatie. Maar is het dat ook?

Computer says ‘no’ // de rode knop

Een ‘ja’ betekent dat de patiënt wordt geopereerd en de geplande medische behandeling krijgt. Bij een ‘nee’ wordt de patiënt opengesneden en daarna weer dichtgenaaid zonder dat er een behandeling aan het betreffende orgaan heeft plaatsgevonden. De computer geeft aan hoelang de patiënt met de opengesneden wonde moet blijven liggen op de operatietafel. Het medisch personeel mag alleen controleren of de patiënt ten gevolge van de ingreep bijvoorbeeld geen ernstige nevenwerkingen ondervindt ten gevolge van de anesthesie. Als tijdens een operatie een patiënt moet braken moet er worden ingegrepen. Deze zogenaamde oprispingen staan op de vijfde plaats op een lijst van bekende incidenten tijdens een narcose. Bij een nepoperatie krijgt de patiënt pas jaren later te horen dat het een placebo-operatie was. De patiënt heeft vijftig procent kans op een nepoperatie inclusief de daarbij behorende risico’s zoals flinke ontstekingen en een ontsierend litteken. In dit artikel meer over de nepoperaties in Nederland.

Placebo

Een placebo is een onschuldig middeltje zoals een snoepje dat eruit ziet als een pil zonder de noodzakelijke chemicaliën die een aandoening kunnen genezen of verlichten maar dat toch tot verbetering of zelfs genezing van de kwaal kan leiden. De werking van echte medicijnen wordt vaak op deze wijze getest. De reden van de werking van een placebo, het placebo-effect, is dat patiënten alleen al door een medicijn in te nemen geloven in de heilzame werking van dat middel. Positief denken dat ervoor zorgt dat er in de hersenen stoffen worden aangemaakt die pijnverlagend werken, zonder dat er chemicaliën die bijwerkingen kunnen hebben zijn gebruikt. Als een placebo behandeling bij minimaal veertig procent van de patiënten positieve resultaten geeft is de placebo behandeling een succes.

Vóór de komst van de medische wetenschap gingen zieken naar een kerk waar een reliekschrijn stond met een botje van een bepaalde heilige. Alleen al het aanraken van de reliekschrijn had af en toe dezelfde werking als het placebo pilletje in deze tijd heeft. Als bij bepaalde aandoeningen de helft van de patiënten verminderde klachten ervoeren had een reliekschrijn zijn werking verdiend.

Placebo –operatie

In Nederland is het nu ook mogelijk om een operatie te ondergaan, compleet met een flinke snee, algehele narcose en hechtingen zonder dat de arts overgaat tot de echte behandeling. De patiënt is in dit geval letterlijk een proefkonijn. Het is de bedoeling om uit te vinden in hoeverre een eenvoudige nepoperatie hetzelfde effect heeft op een aandoening als een echte behandeling.

Angst

Gelukkig hoeven we niet bang te zijn dat dit voor alle aandoeningen het geval is. Het onderzoek vindt in het MS-ziekenhuis in Enschede plaats. Het experiment is van toepassing op mensen met de aandoening MALS. Dit is een afkorting van het Median Arcuate Ligement Syndrome. In de medische wereld staat het bekend als het syndroom van Dunbar. Bij hen is ten gevolge van een anatomische afwijking de darmslagader afgekneld. De reden is dat het middenrifbandje op de slagader drukt. Omdat de spijsvertereringsorganen bloedtoevoer eisen om de voedingsstoffen uit het voedsel op te nemen kan het klachten veroorzaken als deze toevoer geblokkeerd is. Afvallen, veel buikpijn en misselijkheid zijn klachten die het leven van deze patiënten moeilijk maken. Het operatief doorknippen van het middenrifbandje lost de stuwing in de slagader op.

Bewijs

Het probleem is dat vaatchirurgen het niet met elkaar eens zijn over het nut van de operatieve ingreep. Het is niet wetenschappelijk aangetoond dat het doorknippen van het ligament de klacht oplost. De echte medische operatieve behandeling heeft meer risico’s dan een klein sneetje en een paar hechtinkjes tijdens het experiment. Om dit uit te zoeken is het onderzoek met nepoperaties opgestart.

Patiënten die kampen met het syndroom van Dunbar of MALS kunnen in Nederland sinds drie jaar alleen maar behandeld worden als ze aan het onderzoek meedoen. Op de vraag of dit het enige empirische onderzoek met placebo-operaties is in Nederland geven de bronnen geen eenduidig antwoord. Gelukkig kunnen mensen die ernstig lijden aan de gevolgen van MALS uitwijken naar onze buurlanden. Daar loopt het onderzoek niet.