Open voor jou! (3) May Toulliss

GRAAF ENGELBRECHT 12 februari 2026 Redactie Leerlingen Graaf Engelbrecht

De Graaf: ´Open voor jou’, is dé slogan die past bij wat onze school, GRAAF ENGELBRECHT, wil uitstralen. Er volgt een serie interviews van leerlingen met hun grootouder(s) of gewoon met een buurman, of: bijzonder: met oma over overleden opa. Kortom weer prachtige, grappige, ontroerende verhalen/interviews. Leerlingen vinden deze opdracht in het kader van burgerschap echt heel erg leuk om te doen.

Deze week: onderdelen uit een interview van de oma en opa van May uit Havo 5

Ik heb ervoor gekozen om van mijn moeders kant mijn opa te interviewen en van mijn vaders kant mijn oma. Mijn opa is Indonesisch en ik was vooral erg benieuwd naar hoe zijn leven eruit heeft gezien. Zijn ervaringen en verhalen geven me niet alleen meer inzicht in zijn verleden, maar ook in de geschiedenis en cultuur waar hij mee is opgegroeid. Mijn oma is Marokkaans en daar geboren. Ik was benieuwd naar hoe haar jeugd in Marokko was en welke tradities en gebruiken een rol speelde in haar leven. Haar verhalen geven me niet alleen een beter beeld van haar verleden, maar ook van de Marokkaanse cultuur en de manier waarop deze binnen onze familie is doorgegeven.

Oma

Mijn oma haar naam is Habiba Azzoum De betekenis van de Arabische naam Habiba is lieverd.
In wat voor huis bent u opgegroeid? Mijn oma is opgegroeid op een grote boerderij op het platteland in een groot mooi huis. Ze hadden veel grond om het huis met fruitbomen en heel veel dieren zoals schapen, koeien, kippen, honden en nog vele andere dieren.
Bent u streng opgevoed? Mijn oma was erg streng opgevoed. Ze hadden niet veel vrije tijd. Ze moesten veel op het land werken en zorgen voor de dieren op de boerderij. Ook in het huis zelf was veel te doen. Oma en haar zus mochten niet naar school. De rest van de kinderen mochten wel naar school. De oudste kinderen moesten voor het gezin zorgen.
Hoe zag een normale dag er vroeger uit voor u? Om 5 uur moesten ze opstaan. Als eerste gingen ze het vee naar buiten brengen. De dieren voeden en laten drinken. Daarna gingen ze pas zelf ontbijten en alles schoonmaken. Na het ontbijt gingen ze op zoek naar planten en onkruid voor de dieren en dat brachten ze mee naar huis. Dan kwamen ze thuis en gingen ze lunchen en na de lunch gingen ze in de boomgaarden werken. En tegen de avond brachten ze het vee naar de stallen en dan maakten ze het avondeten klaar. Ze was ongeveer een jaar of 7 misschien 8. Ze moest dit 7 dagen in de week doen, ze had dus geen dag vrij.
Hoe oud was u toen u opa leerde kennen en waar heeft u hem leren kennen? Opa werkte voor de vader van oma op het land en op haar zeventiende ging opa bij de vader van oma om haar hand vragen. Hij zei tegen haar vader “Als ik niet met haar mag trouwen dan ga ik op de grond liggen tot er een auto over me heen rijdt." Ze was toen getrouwd op haar zeventiende. Daarna verhuisde oma met opa naar kebdana, dat is 6 km verderop van waar ze geboren is. De woning bestond uit één kamer op het platteland.
Wanneer kreeg u uw eerste kind? Toen oma 19 jaar oud was kreeg ze haar eerste kind. In totaal kreeg mijn oma 9 kinderen, 5 jongens en 4 meisjes. Een van hen is mijn vader. Aan het bestaand huisje werden meerdere kamers aangebouwd zodat ze met hun kinderen meer ruimte hadden.
In welk jaar bent u verhuisd naar Nederland? In 1983 is oma verhuisd naar Nederland met vier kinderen. De oudste twee kinderen bleven in Marokko, want die waren al getrouwd en hadden al hun leven in Marokko. De rest van de kinderen kwamen in 1985.

Waarom kwam u naar Nederland? Opa was gastarbeider, maar eerst ging hij naar Corsica, Duitsland, Frankrijk en daarna Nederland. De kinderen waren toen nog in Marokko. Toen mijn opa recht kreeg op gezinshereniging heeft hij zijn jongste vier kinderen en oma naar Nederland gebracht. De oudste zaten toen nog op school in Marokko. Opa had in een kaasfabriek, op het spoor en bij de Hero gewerkt. Daarna heeft hij als zelfstandige ondernemer gewerkt, hij had een eigen slagerij, een autorijschool en hij heeft ook als tolk Spaans-Nederlands gewerkt.
Wat waren de grootste verschillen in het leven in Marokko en het leven in Nederland? In Marokko moest oma heel erg veel werken en zorg dragen voor haar eigen kinderen en daarnaast nam zij de zorg voor haar schoonouders op zich. Door het werk in de landbouw was ze in Marokko wel meer buiten dan in Nederland. In Nederland was het leven aangenamer maar ze zat hier wel meer binnen, vooral de eerste jaren omdat ze de taal toen ook niet sprak. Maar de zorg voor de kinderen bleef.

Wat waren bijzondere familie activiteiten? De islamitische feestdagen en de Ramadan zijn bijzondere momenten. Tijdens de Ramadan verbreek je het vasten gezamenlijk en is er een speciale sfeer in huis. Samen het Marokkaans eten voorbereiden, want oma had natuurlijk een groot gezin dus dat deed ze dan samen met haar kinderen. Oma haar lievelingsgerecht om te maken is couscous en gebraden kip. Gebraden kip noem je in het berbers, yazid di afaran. De Marokkaanse bruiloften zijn ook altijd speciaal. Voor een bruiloft dragen de vrouwen mooie jurken. Bij ons duurt een bruiloft niet één dag, maar meestal drie dagen.
Wat vind u het mooiste aan de Marokkaanse cultuur en aan de Nederlandse cultuur? Oma vindt de gastvrijheid, het klimaat, het eten en de tradities zoals henna doen op handen tijdens bruiloften het mooiste aan de Marokkaanse cultuur. Marokkaanse bruiloften worden heel erg uitbundig gevierd het is dus erg leuk om dat mee te maken. In Nederland is alles gestructureerd en dat vind oma fijn aan het leven in Nederland. Ze mist wel heel erg de zon in Marokko.

Opa

Wat is uw volledige naam? Edgard Alan James Wustlich
Wat is uw geboortedatum? 15/11/1951 in Jakarta Indonesië
Hoe groot was het gezin waarin u bent geboren? De moeder van mijn opa had negen kinderen van een andere man. Na het overlijden van haar eerste man is ze hertrouwd met de vader van mijn opa. Ze hadden twee kinderen. Mijn opa en een broer.

Heeft u oorlog meegemaakt? Mijn opa heeft vroeger in Indonesië de burgeroorlog meegemaakt. Van 1960-1966. Er was een coup gepleegd om president Sukarno af te zetten. Deze oorlog was vreselijk voor mijn opa. Ze hadden geen eten. Ze moesten winkels plunderen om aan eten te komen. In die tijd zijn er heel veel mensen vermoord. Er lagen overal lijken in de straten en de rivier Kali Ciliwung lag ook vol met lijken, deze rivier is vlakbij het huis waar mijn opa woonde. Hij was erg jong toen hij dit mee maakte en hij heeft daarna nog erg lang last gehad van nachtmerries. Ook op latere leeftijd heeft hij nog steeds last van nachtmerries Daarnaast heeft mijn opa’s familie ook zwaar geleden onder de Japanse bezetting. De Japanners hebben de opa van mijn opa gemarteld en daarna geëxecuteerd. Deze gebeurtenissen hebben een grote impact gehad op mijn familie en laten zien hoe ingrijpend die periode in de geschiedenis was. Ook vertelde mijn opa dat zijn oma een Javaanse prinses was, oma Kasyan. Dus eigenlijk stam ik af van een prinses. Deze Javaanse prinses, Oma Kasyan, heeft afstand gedaan van haar titel en haar rijkdom toen ze trouwde met een Duits/Nederlandse zeevaartman. Vandaar de achternaam Wustlich

In welk jaar bent u naar Nederland verhuisd en waarom? In 1966 is mijn opa naar Nederland verhuisd. De grootvader van mijn opa was politie (hoofdinspecteur) in Surabaya. De vader van Opa had de Nederlandse nationaliteit. Zijn vader was erg jong, hij werd door de Japanners gevangengenomen in de oorlog, dat was ongeveer in 1940. Na de bevrijding in 1945 was zijn vader erg ziek. Zijn vader was zwaar gemarteld door de Japanners waardoor hij blijvend letsel had opgelopen. Hij was opgenomen in het ziekenhuis in Jakarta waar hij langere tijd nodig heeft gehad om te revalideren. Daarna had hij de moeder van opa ontmoet. Zijn vader moest uiteindelijk kiezen tussen de Indonesische nationaliteit of de Nederlandse nationaliteit. Hij koos voor de Indonesische nationaliteit, maar omdat hij moeilijk werk kon vinden, heeft hij later aan de Nederlandse staat om de Nederlandse nationaliteit gevraagd. Hij kreeg de Nederlandse Nationaliteit met de voorwaarde dat hij afstand nam van zijn Indonesische nationaliteit. In 1966 zijn ze toen naar Nederland verhuisd.

Ze zijn met het vliegtuig naar Nederland gegaan. Bij aankomst werden ze opgehaald en naar een soort opvangcentrum in Zutphen gebracht. Na drie dagen zijn ze verhuisd naar een opvang in Limburg. Mijn opa heeft in die periode op school gezeten en daarna zijn ze verhuisd naar Zevenbergschen Hoek omdat zijn vader werk had in Breda. Het reisdocument om naar Nederland te komen heeft mijn opa bewaard.

Hoe was het om in Nederland te komen? Opa moest heel erg wennen in Limburg. Hij verbleef in een soort pension. ze waren daar heel erg streng. Ze moesten vroeg in de ochtend ontbijten. Hij vond het eten heel slecht. Als hij te laat kwam kregen ze geen eten. Er was ook veel te weinig eten. Mijn Opa moest erg wennen aan het eten. Hij was gewend om Indonesisch te eten en kende het Nederlandse eten niet. Het waren altijd aardappelen. Later mochten de Indonesische mensen koken, een keer in de week zelf Indonesisch koken. Daar waren ze heel blij mee. Toen ze naar de Zevenbergschen Hoek waren verhuisd, mocht zijn moeder zelf koken en had hij veel meer vrije tijd. De verhuizing van Limburg naar Zevenbergschen Hoek was voor mijn opa heel erg fijn omdat zijn moeder zelf mocht koken en hij veel meer vrije tijd had. Na Zevenbergschen Hoek zijn ze verhuisd naar Oosterhout. Indonesië was voor mijn opa leuker, hij had daar veel vrienden en vrije tijd. Zijn moeder was niet blij met de verhuizing naar Nederland, want zij moest heel erg wennen. In Limburg moesten ze perse Europese kleding dragen en dat wilde ze niet. Ook had ze een Indonesisch kapsel, Ze had heel lang haar die ze elke dag in een mooie knot deed. Maar ze moest haar haren afknippen en een kapsel aannemen zoals de westerse vrouwen, Zijn moeder had daar heel verdriet van. Toch leerde zijn moeder al snel heel goed Nederlands. De vader van mijn opa moest 35% van al het geld dat hij had verdiend jaarlijks afstaan aan de Nederlandse staat. Hij moest dat geld terugbetalen omdat hij naar Nederland kwam. Daarnaast moesten ze ook de belasting betalen. Toen ze verhuisden naar Zevenbergschen Hoek en Oosterhout gingen ze in een gezinswoning wonen en moesten ze ook sparen voor de meubels in huis.

Hoe oud was u toen u oma leerde kennen? Oma was 18 jaar en opa 23 jaar. Ze hebben elkaar leren kennen tijdens het uitgaan, ze vonden elkaar meteen leuk en ze hebben elkaar kort daarna aan elkaars ouders voorgesteld. Ze gingen vrij snel trouwen en toen mijn oma 20 was, kregen ze mijn moeder als eerste kindje, daarna kregen ze nog twee kinderen. Oma was zwanger van hun vierde kindje toen ze een miskraam had.
Wat was uw hobby? Opa heeft heel lang op karate gezeten. Hij had een bruine band, dat is een van de hoogste banden die je kunt hebben. Toen hij destijds naar huis ging van een training heeft hij een auto-ongeluk gehad waardoor hij gestopt is met deze sport. Zijn hobby´s waren ook zorgen voor de vogels en andere huisdieren. Opa was ook een autoliefhebber. Hij kocht graag auto's en verkocht ze daarna weer.
Wat was het grootste verschil tussen leven in Indonesië en Nederland? Hij kan het verschil niet vertellen want hij was geboren na de oorlog in Indonesië. Dus alles was toen nog anders in Indonesië.

Dank u wel voor het lezen:)

terima kasih telah membaca:)

شكرا لك على القراءة