Tijd voor Hubkes bij warme bakker van Disseldorp

STREEKHEILIGEN 2 november 2026 Redactie en fotografie Geert Dekkers

Op dinsdag 3 november zijn ze weer te koop. De traditionele hubkes bij de Echte warme bakker van Disseldorp. Heerlijke broodjes in twee varianten. Wit met anijssmaak of met krenten. Vierkant van vorm en met kruisjes gestempeld. Maar wat is de achtergrond van deze lekkere broodjes die slechts een dag per jaar te koop zijn?

De broodjes hebben een connectie met de heilige Hubertus. We kennen allemaal de mooie etiketten van het beroemde kruidenbitter waarop een trots hert een kruis toont tussen de twee takken van zijn gewei. Volgens een mooie legende zou de heilige Hubertus tijdens de jacht dit fenomeen in real life hebben gezien. De heidense jager werd hierdoor een Christen. Zijn ambities brachten het tot het ambt van bisschop.

Sleutel

Tijdens zijn wijding tot bisschop in Rome zou volgens het verhaal Petrus zelf uit de hemel zijn neergedaald om aan de nieuwe bisschop een grote bronzen sleutel te geven. In werkelijkheid kregen bisschoppen tijdens hun wijding als geschenk een bronzen sleutel waarin stukjes metaal waren verwerkt van de ketenen waarmee Petrus ooit in zijn cel gevangen gehouden werd. De maagd Maria stuurde een engel om Hubertus een bisschoppelijke stola te geven die geborduurd was met gouddraad. Dit vond volgens de legende plaats in het jaar 705. Hubertus werd bisschop van Brabant en de Ardennen.

Hondsdolheid

Hubertus werd begraven met zijn stola en sleutel. Een eeuw later werd hij heilig verklaard. Twee voorwerpen uit zijn bijzetting zijn bewaard gebleven: de bronzen sleutel en de stola. De heilige heeft een tijd als kluizenaar geleefd. In die tijd heeft hij een hondsdolle man genezen door hem een zelf gebakken stuk brood te geven. Dit was aanleiding om Hubertus te bombarderen als patroonheilige van hondsdolle mensen en dieren. Gewijd Hubertusbrood zou genezing brengen. In de middeleeuwen was hondsdolheid een gevreesde ziekte. De beschermende werking van gewijd brood bestond al in de Keltische tijd. Door dit heidense gebruik slim te verwerken in het middeleeuwse heiligenleven van Hubertus werd het weer toegestaan en bleef het volk tevreden. Mensen van alle standen, huisdieren en het vee aten gewijd brood om een jaar lang beschermd te zijn tegen hondsdolheid. Het eten van dit brood is vandaag de dag nog immer een traditie, al kennen veel mensen de oorsprong van dit gebruik niet.

Uitbranden

Het genezen van hondsdolle mensen verliep via een operatie in het Belgische bedevaartsoord Saint Hubert. Er werd onderhuids een stukje gouddraad uit de stola in de wond van de zieke aangebracht. Omdat dezelfde draad ook bij andere patiënten werd gebruikt leidde dit nogal eens tot grote infecties. Een monnik ontdekte dat het uitbranden van geïnfecteerde wonden genezing bood. De wonden brandde men dicht met een brandijzer in de vorm van een jachthoorn en het was de sleutel naar genezing. Heel toepasselijk werd het brandijzer genoemd naar de Hubertussleutel. Het brandijzer zou pas goed werkzaam zijn als het in aanraking was gekomen met de stola. Gewijde Hubertussleutels waren alleen voor veel geld te koop in de abdij. Andere sleutels waren verboden, er was een monopolie. Voorwaarde was dat het uitbranden gratis werd verricht. Saint Hubert floreerde door deze economische zet. Het uitbranden van wonden bij mensen en dieren bleef nog tientallen jaren na 1885, de ontdekking van antibioticum door Louis Pasteur, populair.

Hubkes

Het middeleeuwse Hubertusbrood en uitbranden van wonden werd later symbolisch verenigd in de tegenwoordige hubkes. Op de broodjes zijn met een deegvorm kruisjes gestanst. De broodjes zijn niet alleen een lekkernij. Voordat de broodjes worden afgebakken komt de pastoor ze ’s ochtends vroeg in de bakkerij bij het filiaal te Bavel zegenen. Ze geven de koper als het goed is een jaar lang bescherming tegen ziektes als hondsdolheid. En baat het niet dan schaadt het niet. De broodjes zijn heerlijk.