14 Februari is de dag waarop geliefden centraal staan. Het is het ideale moment om iemand je liefde te verklaren. Naastenliefde of gewoon laten blijken dat iemand waardering verdient zoals op het werk mag op die dag ook. Deze dag wordt wereldwijd gevierd als Valentijnsdag.
In het oude Rome was 14 februari de dag dat de god Faunus centraal stond. Het feest noemde men de Lupercalia en alles draaide om vruchtbaarheid. De Romeinen verheugden zich ieder jaar weer op de feesten met veel drank, muziek en wilde uitspattingen. Faunus werd afgebeeld als een man met hoorns, een sik en bokkenpoten. De komst van het Christendom betekent het einde van Lupercalis.
Satan wordt verbeeld met hoorns, hoeven, een bokkensik en verderfelijke lusten. De duivelsachtige Faunus en het alles eromheen moest daarom worden vervangen. De brave paus Gelasius verbiedt in 496 nC het geliefde feest. Voortaan wordt op die dag een mis opgedragen ter ere van een heilige die op die dag ooit was overleden. Op de heiligenkalender staan op 14 februari toevalligerwijze twee Valentinussen vermeld. Een bisschop uit het Italiaanse Terni en een priester uit Rome.
Er is weinig over deze heiligen gedocumenteerd: Valentinus uit Terni genas tijdens de Christenvervolgingen een gehandicapt jongetje. Dit leverderde de bisschop veel bekeerde heidenen op. Valentinus uit Rome genas een meisje met een oogziekte. Dit werd gezien als een wonder en leverde eveneens veel nieuwe Christenen op. Beide Valentinussen worden daarom voor straf onthoofd. Deze executies zorgen ervoor dat ze op de heiligenlijst worden bijgeschreven.
Het volk is het geliefde Lupercalia niet vergeten. Als de mensen op die dag het toch wagen het heidense feest te vieren dreigt de overheid met angst. Een tool die heden ten dage ook nog goed werkt om stoute burgers in het gareel te houden. Het dreigen met eeuwig branden in de helse vlammen werkt bij het bijgelovige volk uitstekend. Om de teugels toch een beetje te laten vieren wordt in de middeleeuwen 14 februari uitgeroepen tot de dag van de naastenliefde.
Rond 1900 is Valentijnsdag uitgegroeid tot een populaire dag van geliefden. Vooral in Amerika en het Gemenebest. Een probleem is dat de beide heilige Valentinussen nooit iets met verliefde stellen te maken hebben gehad. Nood breekt wet, zo ook met heiligenverhalen die in de loop der tijd vaak worden verfraaid en aangepast aan de behoefte van de tijdsgeest. Valentinus van Rome krijgt die eer omdat hij afkomstig is uit die mooie stad waar ook de paus woont.
Valentinus trouwt stiekem soldaten met hun liefjes hoewel dat verboden is door de keizer. Deze staatsman eist van zijn soldaten dat zij sterven voor hem, niet voor een echtgenote of een gezin. De romantische toevoeging wordt razendsnel opgepikt door de media. Valentijnsdag krijgt er een commerciële boost door en bereikt mede daardoor in het midden van de vorige eeuw ook Nederland. De ondernemers zien hun omzet graag omhoogschieten.
Bloemen, chocola, kaarten en snuisterijen vliegen als zoete broodjes over de toonbank.
Het Vaticaan is niet blij met deze ontwikkeling. Omdat de nieuwe verhaallijn uit 1900 is verzonnen ten behoeve van de commercie weet niemand meer om welke historische Valentinus het nu eigenlijk gaat. Het verhaal van de lieve Romeinse pastoor die soldaten vlak voor de strijd nog even met hun geliefden huwt is nooit echt gebeurd.
Vanwege de populariteit van Valentijnsdag komt tot overmaat van ramp ook nog een Nederlandse bisschop Valentinus van Passau uit de vijfde eeuw bovendrijven. Deze derde Valentinus zou als extra wonder epileptische patiënten hebben genezen. Het maakt de verwarring compleet. Het gevolg is dat de Valentinussen van 14 februari in 1969 van de heiligenkalender werden geschrapt.
Valentijnsdag is inmiddels zo populair dat de kerk er geen vat meer op heeft. De tegenwoordige Valentinus is een drie-eenheid geworden. Een versmelting van de bisschoppen uit Rome, Passau en Terni. Van alle drie zijn gegevens gebruikt om een mooi verhaal te creëerden dat later is aangevuld met fantasieverhalen. Dat alles om Valentijnsdag mooi mee te illustreren. Het heeft er wel voor gezorgd dat de Valentinussen niet in de vergetelheid zijn geraakt, ondanks dat ze niet meer op de officiële heiligenkalender staan.
In Nederland is de Valentinuskapel bij Westerhoven, ten zuiden van Eindhoven, een bezoekje waard. Het is de enige plaats in ons land waar Valentinus van Rome, de ‘echte’ Valentinus, centraal staat. Op Valentijnsdag vertrekt een wandeltocht bij deze kapel richting dorpskerk voor de mis in de dorpskerk. In deze kerk staat een mooi beeld van Valentinus van Rome. Mensen met liefdesverdriet hopen daar hun liefde terug te winnen. Er is bij die kapel iets vreemds aan de hand. De kapel staat volgens kenners op een kruispunt van leylijnen. Er is naast de kapel ook een duizenden jaren oude bron waarvan het water altijd hoger staat dan het ernaast gelegen riviertje de Keersop. Zelfs bij grote droogte is de put gevuld. Het water bevriest nooit. Het wordt nog steeds gebruikt om aandoeningen als wratten mee weg te wassen. Het wordt gedronken om koorts te verlagen. Voor de zekerheid wordt het voor gebruik altijd even gekookt. Woedende tegenstanders hebben in 1970 en 2022 de kapel verwoest. Valentinus blijkt toch sterker te zijn.
In de dorpskerk van het Belgische Poppel, twintig minuten rijden vanuit Breda, is de samensmelting van de verhalen via kunst heel mooi verbeeld. Vooral het beeld waarin de beide Valentinussen van Terni en Rome zijn versmolten tot een personage is bijzonder. Voor de liefhebbers van Valentinus en Valentijnsdag is de kerk een aanrader.
Dit artikel verscheen eerder in HBNieuws op 14 en 15 februari 2024
Meestal zijn nacho's niet echt een hoofdgerecht maar om lekker te snacken bij een drankje. Dit recept is echter wel voedzaam genoeg. Wellicht om het te combineren met een lekker kopje (tomaten)soep! Een hoofdgerecht voor 4 personen, bereidingstijd 20 minuten en ca. 10 minuten oventijd.
Op zondag 22 maart om 10.30 uur verzorgt Kooracademie Breda een concert in het Maczek Memorial (Ettensebaan 17a, Breda). In de sfeervolle en ingetogen ambiance van deze herdenkingsplek klinkt die ochtend passiemuziek uit de renaissance.
Breda zet vanaf deze week ambassadeurs voor diversiteit, inclusie en toegankelijkheid in de schijnwerpers. Met de nieuwe rondreizende expositie ‘Zo doen we dat in Breda’ vraagt de gemeente aandacht voor een belangrijke norm: intimidatie en discriminatie horen nergens thuis, niet in de stad, niet op de werkvloer en niet in het uitgaansleven. In Breda moet iedereen mee kunnen doen.
Zondag 15 maart slaan de natuurgidsen van IVN Mark & Donge en IVN Dintel- en Marklanden de handen ineen en organiseren we samen een wandeling door het Liesbos.