De herdertjes lagen bij nachte…

STREEKHEILIGEN 24 december 2025 Geert Dekkers
25122401-herdertjes1-gd.jpg

Het is vanavond kerstavond. In Amerika zetten de kinderen voor het slapen gaan een kom melk klaar voor de kerstman. In een grote sok stoppen ze koekjes voor de kerstman en wat voer voor de rendieren. Volgens het verhaal komt in de nacht via het schoorsteenkanaal de kerstman de huizen in gezoefd. Hij drinkt van de melk, eet koekjes, pakt het voor de rendieren en geeft er cadeautjes voor terug. De cadeautjes legt de grote vrolijke kabouter onder de kerstboom.

25122401-herdertjes2-gd.jpg

Nachtmis en herders

Over de hele wereld gaan veel mensen naar de nachtmis in de kerk. Daar wordt gevierd dat Jezus ergens rond het jaar nul is geboren. De geboorte van Jezus gaat gepaard met een bijzondere gebeurtenis. Volgens het Bijbelse verhaal van de evangelist Lucas dalen tijdens de kerstnacht engelen uit de hemel neer. Ze verkondigen aan herders dat Jezus de verlosser is geboren in de stad van David. De herders bevinden zich in het verhaal ergens rondom Bethlehem buiten bij hun kudden op de velden. De datum 25 december als verjaardag van Jezus is rond 335 in Rome officieel vastgelegd. Deze datum verving de heidens feesten zoals het feest van de zonnewende. Het licht kwam weer terug. Omdat volgens oude Bijbelteksten Jezus als vleesgeworden god het licht van de wereld terug bracht was het vanzelfsprekend de verjaardag van Jezus rond de zonnewende te plaatsen.

Kribbe

Uit onderzoek van oude teksten is de verjaardag van Jezus veeleer te plaatsen tijdens het Loofhuttenfeest in september. Sneeuw, ijzel en winterse kou is er in die maanden nog niet. Overdag is het in die tijd bijna veertig graden en de nachten zijn heerlijk warm.  Maar kou past veel beter in de armoedige sfeer van de geboorte van een kind dat bestemd is om te lijden voor het geestelijk welzijn van de mensheid. Volgens de boodschap van de engelen was Jezus gewikkeld in lappen en neergelegd in een kribbe. Een kribbe is een ander woord voor broodmand. Offerbroden werden tijdens het Loofhuttenfeest gewikkeld in witte linnen doeken om het rein te houden. Het woord kribbe heeft dus weinig met een stal van doen en verwijst naar een tijdstip.

Zwanger tienermeisje

Een geboorte tijdens een donkere nacht heeft te maken met de privacy. Maria, de moeder, was ongehuwd en dat was in die tijd reden voor steniging. De veel oudere Jozef, een weduwnaar, hielp het zwangere tienermeisje te ontsnappen aan haar doodvonnis door haar ten huwelijk te vragen. Een bevalling in het duister betekent in dit geval veiligheid.  

 

25122401-herdertjes3-gd.jpg

Herders

De mensen die het eerst werden ingelicht over de geboorte van de verlosser zijn herders die bij hun kudden slapen in het veld. In realiteit werden in die tijd de schapen na zonsondergang in grotten of beschermde hutten bijeengedreven als beveiliging tegen bandieten en roofdieren. Maar slapend in de winterse openlucht worden de herders nog armer en meer hulpbehoevend. Maar tijdens warme nachten is slapen in de buitenlucht eerder een luxe dan een kwelling. De verplaatsing van het verhaal naar de winter geeft meer diepgang aan het verhaal. Herders werden rond het jaar nul gezien als onbetrouwbaar die de schapen lieten grazen op algemene velden die rijken zich hadden toegeëigend. Ze mochten niet getuigen bij rechtszaken. Herders waren uitschot waar men niet mee sprak. Het is natuurlijk een prachtig verhaal als juist deze mensen in hun slaap worden gewekt door zingende engelen die uit de hemel neerdalen. Zij die niet geacht worden deel te mogen namen aan het openbare leven krijgen door deze gebeurtenis hoop op verbetering van hun bestaan. Zij het na hun dood. Tijdens hun leven werden uitgestotenen gekweld en gefolterd, evenals de Messias. Hun vermeende lijden krijgt op die manier een diepe betekenis. Voor minderbedeelde gelovigen geeft een dergelijk verhaal hoop en troost. Tegenwoordig zijn er Bijbelkenners die aan de herders een uiterst positieve en betrouwbare functie toekennen. Dat past beter in het geboorteverhaal.

Bethlehem

Bethlehem ligt niet ver van Jerusalem. Rondom de hoofdstad werden rond de jaartelling veel schapen gefokt die als offerdier in de tempel konden worden gekocht. Vooral de lammetjes waren populair en eindigden dan ook vaak op de brandstapel in de tempel. De Ooien die moesten bevallen werden naar een uitkijktoren gebracht. De Migdal-eder. De toren werd door de herders gebruik om de kuddes in de gaten te kunnen houden. Volgens de engelen moesten de herders de Messias zoeken in de stad van koning David. Deze vorst kenden de Joodse herders uit de verhalen van het oude testament. Koning David was volgens het verhaal geboren en getogen als een herder. Ergens rondom de Migdal-eder. Daar waar de offerlammeren werden geboren. Het was voor de herders dan ook niet moeilijk om in de buurt van de toren waar de offerlammetjes werden geboren het kind Jezus te vinden. Ze hoefden alleen maar te vragen naar Jozef en Maria. Bethlehem was in die tijd een gehucht en nieuwkomers bleven er niet onopgemerkt.

25122401-herdertjes4-gd.jpg

Agnus Dei

Om Messias te kunnen worden heeft volgens de geschriften de mens geworden god zichzelf opgeofferd voor zielen die na hun dood verstrikt bleven in hun hang naar het stoffelijke. Met hulp van pijn en foltering van het stoffelijke kan het goddelijke makkelijk toegang krijgen tot verdwaalde zielen. De ervaring van kwelling, pijn en ellende zorgt voor bereikbaarheid van de verlorenen  Hierdoor is het mogelijk deze verlorenen te bevrijden van hun aardse lasten zodat ze zichzelf verder kunnen evolueren. En mede daardoor ook het geheel. Het verlies tijdens de evolueren van de zielen is teniet gedaan. Jezus, een mens geworden deel van god, wordt daarom vaak vereenzelvigd als het lam Gods, het Agnus Dei dat evenals een offerlam eerst de keel wordt doorgesneden en daarna wordt verbrand als offerdier.  De geboorteplaats rondom het geboortehuis van offerlammeren in de buurt van de grote tempel in Jeruzalem is in het verhaal daarom briljant gekozen. Door het verhaal goed te lezen en te plaatsen in de tijd van ruim millennia geleden komt de historie van lang geleden op een nieuwe manier tot leven. De geromantiseerde settings van de geboorte in een grot  en de herders op de velden spreken heden ten dage nog steeds tot de verbeelding. Je kunt er heerlijk bij wegdromen.