Handen omhoog of ik schiet

VREEMDE EEND 21 januari 2026 Column Vreemde Eend – Illustratie AI
26012001geldofleven2.jpg

Weet je nog, toen we cowboy en indiaantje speelden? Dat was toen ook al politiek ongepast maar er waren altijd al tegenhangers, die de Amerikaanse geschiedenis met iets meer nuance neerzetten. Denk bijvoorbeeld aan het mannenhuishouden van de Cartwrights van Bonanza. Ik was stiekem een beetje verliefd op Hoss, een man die en sterk en empathisch was. Hij voelde mee met elk leed ongeacht of het slachtoffer cowboy of indiaan, man of vrouw was. Hij was woke vóór zijn tijd. Of misschien zijn sommige dingen van alle tijden, ook al verandert de tijdsgeest.

De grenzen verschuiven en als je nu een hold-up zou doen, wordt het lastig.

Je geld of je leven. Hoe reageer je?

Waarschijnlijk zou de cowboy nu, via zijn smartphone, eerst even overleggen met zijn vrouw. Toch? Schat, wat moet ik doen? Een lieve vrouw komt meteen aanrennen met haar diamanten trouwring. Een beetje femme fatale stelt haar plan-B in werking, waarbij een aantrekkelijke levensverzekering in het vooruitzicht staat. Ze adviseert haar lieve Hoss om de camera op de boef te richten voor een TikTok filmpje. Dat gaat viraal en er komt een boek, een film en een T-shirt. KASSA. De boef schiet zodra de telefooncamera op hem staat, en mompelt het f***woord.

 

Helaas, sommige dingen zijn van alle tijden

Die keuze – je geld of je leven – is nog helemaal niet zo eenvoudig. Mensen zonder geld hebben niet veel te kiezen. Mensen met geld kunnen daar vaak niet bij. Dat zit vast in beleggingsfondsen, cryptische aandelen en vastgoedaankopen. Om maar niet te spreken over de bankleningen en de rente daarop. Je zal het niet geloven maar de rijksten ter aarde hebben soms het minste geld.

 

Geld en leven staan al sinds de uitvinding op gespannen voet. Ooit was het alleen een mooie edelsteen of dikke berenhuid die liet zien wie het breed had. Rente was er al sinds de Mesopotamiërs staat in de code van Hammurabi.  Alexander de Grote was een van de eersten om zijn nobele profiel op munten te laten slaan.

 

Tot aan het begin van de industriële revolutie was er nog een breed maatschappelijk verband tussen kapitaal en het leven. Kapitaal hielp de productiecapaciteit samen te brengen. De arbeid bracht het werk waardoor productie ontstond en die twee samen hebben decennialang het leven verbeterd. Ter overpeinzing, waarom noemen we arbeiders eigenlijk niet werkgevers? Zij zijn het die hun werk geven, toch?

 

Langzaam zijn er twee werelden ontstaan die elkaar nauwelijks raken. Arbeid wordt steeds minder beloond. Geld verdienen zonder enige vorm van creatieve arbeid is wereldwijd de meest lucratieve sport geworden voor wie een kiezeltje of een hele berg van de Zwarte Rots wil bezitten. En dat zijn er veel.

 

Rijk zijn blijkt zelfs slapend te leiden tot rijker worden. Musk wordt wakker en er staan weer een paar miljoentjes extra op zijn rekening. Of dat meteen een geweldig leven betekent blijft de vraag. Ook rijke stinkerds willen toch eigenlijk wel meer van het leven dan alleen rijk zijn. Bijvoorbeeld gerespecteerd worden of zelfs geliefd zijn. En dat is dan weer een ander verhaal.