Open voor jou - Milan van Ham

Wat is uw naam?

Henk Hamers

Wat is uw geboortedatum?

30 mei 1945

In welke plaats bent u geboren?

Terheijden

Oorlog

Heeft u een oorlog meegemaakt?

Nee, toen ik geboren werd was de oorlog net voorbij.

Begreep u wat er aan de hand was?

Mijn broers en zussen wel. Ik was de twaalfde in een gezin met dertien kinderen. Ik ken wel de verhalen, al vonden zij het wel lastig om erover te praten. Twee broers van mij moesten in Duitsland voor de Duitsers aan het werk. Ze zijn daar door NSB’ers terecht gekomen. In de avond kwamen zij bij ons door het raam naar binnen gluren om te kijken of mijn broers thuis waren.

Weet je ook van welke familie in Terheijden deze NSB’ers waren?

Ja, een van deze families is later naar Afrika verhuisd. Ook ken ik nog iemand van een andere familie. Zijn zoon woont nu nog steeds in Terheijden. 

Wat voor invloed had de oorlog op uw jeugd?

Ik heb de verhalen gehoord. Het is als lang geleden. Er was bij ons thuis in de tuin een groot gat, afgedekt met stro. Dat was een schuilkelder. Maar het stelde niks voor want als er een bom zou komen was dat daar niet tegen bestand. Mijn broers verstopten zich daar wel. Het was een angstige spannende tijd. De NSB’ers waren een groot probleem. Waar nu oorlog is zijn ook veel verraders om er zelf beter van te worden.

Wat vind je van de huidige situatie in Oekraïne?

Dat vind ik verschrikkelijk. Ook voor de Russische mensen. Die worden allemaal beïnvloed en gehersenspoeld terwijl het eigenlijk hele gewone mensen zijn die hard werken. Zij hebben destijds een rol gespeeld bij de bevrijding in onze oorlog. Het geloof speelt een grote rol bij oorlogen. Ook in Engeland en Ierland was dit vroeger zo.

Hoe volgt u de oorlogssituatie nu?

Ik kijk veel naar de televisie. Ik ben graag op de hoogte van wat er allemaal gebeurt in de wereld. Ik maak mezelf wel zorgen over wat jullie straks nog mee gaan maken.

Hoe zie je de toekomst?

Het ziet er niet goed uit. De prijzen gaan stijgen. Ik ben bang dat we straks allemaal failliet gaan.

School/werk

Wat voor onderwijs heb je gevolgd?

Ik heb eerst op de lagere school gezeten. Je had een kleine en grote basisschool. Op de grote basisschool zaten we alleen met jongens. De meisjes zaten samen op een andere school. Ik vond het niet leuk om naar school te gaan en haalde vaak onvoldoendes en moest ook regelmatig nablijven. We kregen les van nonnen. Daar kon ik ondanks dat ik weleens na moest blijven toch best goed mee opschieten. Als ik na moest blijven, klom ik via het raam naar buiten om naar huis te gaan. Op school deden we veel spelletjes. Omdat we niet zoveel hadden waren we fysiek met elkaar en werd er regelmatig gevochten. Ik was wel de sterkste. Op het schoolplein liepen we destijds met brandglas (glas van een fiets) en staken we veters in brand. Toen mijn maatje een brandglas in zijn handen had liep ik er tegenaan en daar heb ik nog steeds een flink litteken van in mijn gezicht.

En na school?

We gingen bij de boeren appels en noten weghalen. Ook gingen we de polder in met een poolstok om slootje te springen en in de avond gingen we voetballen.

En na de basisschool?

Toen ging ik naar de ambachtsschool om het timmervak te leren.

Waar ging u werken en met welk beroep?

Later ben ik bij Stevens (een bouwbedrijf in Terheijden) als timmerman  gaan werken en daar heb ik het vak goed geleerd. Het was wel zwaar werk. Zakken van 50 kg, daar moest je de hele dag mee lopen. Mijn botten in mijn rug zijn nu net een kerkhof. Helemaal versleten. Vroeger waren de arbeidsomstandigheden niet goed. Ook liepen we met zware kruiwagens. Heel anders dan nu.

Had je ook vrije tijd?

Ik had best wel vrije tijd.

Heeft u in militaire dienst gezeten?

Ja, met 18 jaar moest ik in dienst voor twee jaar. Ik moest naar de Prins Hendrik kazerne in Nijmegen. Niet altijd fijn omdat je in de nacht op bivak moest. Je kreeg dan een rookbom in je tentje. Ik vind wel dat de dienstplicht ingevoerd moet worden om discipline te krijgen. Dan gebeuren die gekke dingen die je nu allemaal ziet misschien niet meer. We hadden veel ontzag voor een sergeant. Ik kan me nog herinneren dat hij net deed of hij over een lucifer struikelde. Wij moesten het dan oprapen. Na Nijmegen ging ik naar de Zoutland kazerne in Breda. Het was best een mooie tijd.

Verdiende u ook geld?

Ja, ongeveer 8 gulden per week.

Kan u meer over de kazerne in Breda vertellen?

Ik had daar best mooi werk. In maakte nieuwe vliegtuigmodellen in de modellenwerkplaats. Ik had het best goed getroffen. Ook Pieter van Vollenhoven kwam naar deze kazerne. Daarna werd het eten ineens een stuk beter en werden de tafels netjes gedekt.

U bent toch ook scherpschutter geweest?

Ja, ik mocht met een sergeant mee naar het schietterrein bij de Kogelvanger om te schieten. Er stond een doosje met patronen naast me en we mochten oefenen. Sommigen waren bang en schoten de grond in. Ik kon best goed schieten.

En mocht je ook weleens naar huis?

In het weekend ging ik naar huis en maatjes gingen bij ons thuis mee kaarten. Sommige bleven op zolder slapen.

En na de diensttijd?

Ben ik eerst weer bij Stevens bouwbedrijf gaan werken en daarna bij een bedrijf waarvoor ik in Duitsland aan het werk moest. Ik kwam dan alleen in het weekend naar huis. Dat was in het plaatsje Altena. Ongeveer voor acht maanden. Ook in Hamburg en Düsseldorf heb ik op een bouw gewerkt.

En ging je daar dan ook naar voetbalwedstrijden?

Nee dat was toen nog niet zo.

En na Duitsland?

Na Duitsland ben ik bij een aannemer in Oosterhout gaan werken. Ook weer in de bouw. Vanuit daar ben ik in een meubelzaak terecht gekomen, waar ik luxe timmerwerk maakte. Ook deed ik daar spuitwerk. Doordat de bescherming niet goed was hebben mijn longen daar wel een opdonder gehad. Dat was niet goed voor mijn gezondheid. Na dit bedrijf ben ik hetzelfde werk gaan doen bij een collega destijds die voor zichzelf ging beginnen. Dit heb ik ongeveer gedaan totdat ik 60 jaar was. Helaas werd ik toen voor 100% afgekeurd en kon ik niet meer werken. Dat komt omdat ik een hele zwakke rug heb.

Familie

Hoe groot was het gezin?

We hadden 13 kinderen. 8 jongens en 5 meiden.  Ik was de 12^e. We sliepen met 2 of 3 in een bedstee. Ik was het meest verwend en de eerste in het gezin die een nieuwe fiets kreeg.

Waar speelden jullie?

We speelden altijd bij de Mark en de schans. Vroeger was het veel mooier dan nu. De haven liep toen door tot aan de schans. Er lag een pontje waarmee koeien werden overgezet om te grazen aan de overkant. In rivier de Mark gingen we vaak zwemmen. We hadden geen zwembroek, dus gingen in onze onderbroek. Soms was dat helemaal richting Prinsenbeek. Tussendoor liepen we dan met een poolstok over de wei. Nu zie je dat niet meer. De jeugd lijkt alleen maar bezig te zijn met telefoons. De tijd vond ik zoveel mooier dan nu. Een katapult was het enige dat wij aan speelgoed hadden. 

En heb je nog meer te vertellen over waar jullie jezelf mee vermaakten?

Een vader van een maatje van mij werkte bij het circus dat we toen in Terheijden hadden. Dat was ‘Circus van Bever’. Mijn maat was Guusje van de Wouw. Ze gaven daar shows met paarden, olifanten en kamelen. Ik kwam daar ook vaak. De vader van Guusje was messenwerper bij het circus.  Op een keer was er brand bij het circus. Bijna alle dieren waren toen ontsnapt en liepen door Terheijden. Ze zijn later wel allemaal gevangen.

En heb je nog bijzondere herinneringen aan het spelen bij de haven?

Bij het haventje werden de grote boten gelost (zand, grind voor de steenfabriek en pulp voor de boeren in de wintermaanden. Er speelde altijd een meisje van onze leeftijd (8 jaar ongeveer). Die liep altijd over de kabels waar de boot mee aangemeerd lag. Toen we een keer uit school kwamen waren er allemaal mensen aan het zoeken bij de haven. Ze zochten naar dat meisje. Ik was erbij toen ze haar gevonden hebben. We hebben ze ook mee begraven. Dat heeft veel indruk gemaakt.

Hadden jullie voldoende te eten?

We hadden elk jaar 1 of 2 varkens die we zelf gingen slachten. Ook hadden we konijnen en kippen. Er was voldoende te eten. Mijn broer ving paling. Hij ging deze zelf roken. Dat was heel lekker.

Hoe waren jullie vroeger op de hoogte van het nieuws?

We hadden alleen een radio en hoorden zo het nieuws. Mijn broer was de eerste in Terheijden die een tv had. Telefoons kenden we ook niet.

Wat voor vervoer hadden jullie?

We deden veel te voet en met de fiets. Op straat zag je paarden met karren.

Deden jullie iets met het geloof?

We moesten wel 1x per week gaan biechten bij een priester. Ik zei altijd hetzelfde: ‘ik heb een appeltje weggehaald’. De priester was een beetje onsmakelijk. Tijdens het praten spetterde hij uit zijn mond. Het voelde als oplichterij. Ik geloof nu nog steeds wel, maar niet perse in het katholieke geloof. Ik vind het wel fijn om vast te houden aan een geloof voor als je steun zoekt. Volgens mij komen de oorlogen door het geloof. Mede daarom heb ik er niet echt vertrouwen in.

Hoe merkte je verschil tussen katholiek en protestants geloof?

Het geloof heeft me nooit zo geïnteresseerd. Wel wist ik wie er katholiek was en wie protestant. Ik weet nog dat ik een keer een steenpeer in mijn jas had. Ik werd achterna gezeten door een kind dat protestants was. Om mezelf te verdedigen gooide ik met de steenpeer. Deze kwam per ongeluk tegen zijn oog. Dat is me wel bijgebleven.

In wat voor huis woonden jullie?

We woonden met zijn allen in de Schansstraat in Terheijden. Dat is vlakbij de haven. We woonden in een vrijstaand huisje met een grote tuin.

Hoe was de relatie met de broers en zussen?

Goed. Met verjaardagen hadden we het heel gezellig. Er kwam iemand op een accordeon spelen en er was veel muziek. De verjaardagen werden lang en groot gevierd. Ook toen iedereen een eigen gezin met kinderen had. Er was muziek en roken was heel normaal. Overal stonden sigaretten op tafel. Op een gegeven moment werd dat minder. Ieder heeft dan zijn eigen huishoudentje.

Hoe ben je gestopt met roken?

Daar heb ik geen moeite mee gehad? Met karakter moet je kunnen stoppen. Als ik zeg dat ik iets niet meer doe, dan doe ik het niet meer. Het is ja of nee. En afspraak is afspraak.

En heb je nog speciale herinneringen aan je broers of zussen?

Met een broer (onze Bart) en een neef ben ik jaren naar NAC gegaan. We hadden een seizoenkaart. Dat was heel gezellig. Na de wedstijd gingen we gezellig wat drinken. Mijn broer reed meestal naar het Beatrix stadion. We leerden veel mensen kennen. Ook was er altijd een Belg bij.

Misdroegen de supporters zich?

Dat gebeurde weleens. Bijvoorbeeld Twente en Tilburg waren vervelend in die tijd. Feyenoord en NAC ging altijd wel goed samen.

 Deed u ook aan sport?

Ja, voetballen.

Ook bij SVT in Terheijden?

Ja, daar heb ik ook nog gevoetbald.

En nu? Ben je nog een sportliefhebber?

Ik zie het graag op tv. Bijvoorbeeld de olympische spelen, schaatsen, voetballen. Voetballen wel minder dan voorheen. Het niveau van Nederland is slecht op het moment vind ik.

Voor welke club ben je?

Voor PSV en een beetje voor Feyenoord. Vroeger toen Cruijff nog bij Ajax speelde was ik voor Ajax. Nu zijn ze nog minder dan NAC.

Hoe heeft u oma Ria ontmoet?

Dat was toen ik in Duitsland aan het werk was. Tijdens het uitgaan leerden we elkaar kennen. In 1973 zijn we getrouwd en in de Vierhoven in Terheijden gaan wonen, waar ik nog steeds woon.

Hoe is de band met mijn moeder en tante Cindy? (uw kinderen)

We hebben een fijne band en dagelijks contact. Nu ik wat ouder wordt ben ik blij dat ze bij mij in de buurt wonen in Terheijden.

Op welke bijzondere uitjes met het gezin kijk je graag terug?

Dagjes naar Zeeland. Vroeger gingen we heel graag en vaak een dagje naar het strand in Dishoek. Maar ook een dagje langs verschillende Zeeuwse dorpen (Zierikzee, Domburg) is iets wat we regelmatig deden. Later gingen we met het hele gezin op vakantie naar Griekenland (Samos) en naar Frankijk. Hele mooie herinneringen die we samen met oma Ria hebben kunnen maken.

Helaas is oma Ria al lang geleden overleden. Kunt u daar iets over vertellen?

Oma Ria was ziek en op een gegeven moment weet je dat ze niet meer beter ging worden. Met de techniek van tegenwoordig had het misschien anders geweest en had ze er misschien nog wel geweest. Het is jammer dat ze jullie nooit heeft leren kennen.

En hoe vond u het om op ons te passen toen wij klein waren?

Dat vond ik gezellig en ik verschoonde luiers alsof het niks was. In onze tijd toen jouw moeder en tante Cindy nog klein waren heb ik dat nooit gedaan. Dat was toen heel gewoon.

Corona

Hoe kijk je terug op het corona virus?

Ik heb het gehad, maar de klachten zijn gelukkig meegevallen. Toen er nog niet veel over bekend was en je alle ellende op tv zag bracht dat wel angst met zich mee. Toch voelde ik mezelf niet echt eenzaam toen.

Waarom was je niet eenzaam?

Mijn kinderen en kleinkinderen zag ik gewoon omdat ze langs kwamen of via beeldbellen. Ik ben daar wel makkelijk in. Ik voel mezelf niet gauw alleen.

Ben je digitaal handig?

Ik kan mijn telefoon aan en uitzetten haha. Ook heb ik een i-pad. Verstand van computers heb ik niet. Nooit geleerd. Ik vraag regelmatig hulp aan mijn dochters of kleinkinderen. Bankzaken laat ik aan de kinderen over. Mijn administratie ook.

Hoe ziet je dag er tegenwoordig uit?

Ik kan mezelf goed bezig houden thuis. Ik verveel mezelf niet gauw. Ik doe nog veel zelf in huis, maar heb sinds kort wel hulp. Ik maak zelf mijn eten nog klaar. Verder kijk ik graag tv en ga ik een paar middagen per week biljarten. Tussendoor laat ik Puck plassen als jullie niet thuis zijn.

Waar kijk je graag naar op televisie?

Het nieuws en sport. Natuurprogramma’s vind ik ook mooi.

En wie doet de boodschappen?

Het liefst doe ik dat zelf. Dan kom ik nog eens ergens. 1x per week ga ik met jouw moeder en tante Cindy naar de Jumbo voor als ik wat meer nodig heb.

En als het lekker weer is?

Ik ga ook graag een rondje fietsen of lekker buiten zitten onder het afdakje. Fietsen wordt wel lastiger omdat ik een beetje bang ben om te vallen. Binnenkort komt er misschien wel een scootmobiel.

Wereld

Heeft u veel landen bezocht in uw leven?

Ik ben dikwijls in België geweest. Haha.

En waar nog meer?

Frankrijk, Italië, Griekenland, Duitsland, Oostenrijk.

Welk land zou u nog eens willen bezoeken?

Griekenland. Dat vond ik de mooiste vakantie. In Samos hebben we veel gewandeld. De natuur is daar prachtig en er wonen hele aardige mensen.

In Lesbos hadden we het heel fijn bij Takis. Dat was de barman en tuinman van een appartementencomplex waar wij enkele jaren heen gingen met jullie. Ik zou er best nog eens naartoe willen.

Heb je in Lesbos speciale herinneringen?

Het eten is er erg lekker. Vooral stifado. En natuurlijk de verse jus d’orange. De sinaasappels die ze daar hebben, kennen wij hier niet.

We zaten regelmatig aan de haven in Molivos. Heel mooi. Bergdorpjes bezoeken deden we ook. Weet je nog waar die man met dat ezeltje door de straten liep? Ik weet niet meer hoe dat dorpje heet.

Dromen

Welke droom heeft u nog?

Ik zou graag nog een keer naar Lesbos gaan met zijn allen.

En dan naar hetzelfde plekje?

Ja, want dan weet je wat het is hé en dat het goed is.