Gezien: Animal Farm

TONEEL 25 mei 2025 Redactie en fotografie Alex De Vliegere

Zaterdagavond 24 mei: Toneelgroep Haagse Beemden speelt Animal Farm voor een volle zaal in Buurthuis Gageldonk. De vertelling lijkt actueler dan ooit. Op de Heerehoeve komen de dieren in opstand tegen hun wel erg strenge baas, boer Jansen.

Regisseur Bert van Gerven kondigt in zijn voorwoord een stuk aan dat gaat over macht en corruptie en hij besluit: “Wat wil je nog meer?”

De openingsscene

De spits wordt afgebeten door een punkerige vertelster in een zwarte outfit, behangen met anarchistisch ogende buttons. Peace…, ban de bom…, dat soort dingen. Ze roept: “Ik ben woest!” Ze is nog maar juist begonnen in het boek ‘Animal Farm’ dat zich hier ten tonele voor haar afspeelt en ze slaat al meteen alarm. Boer Jansen behandelt zijn dieren erg bot. Soms slaat hij ze zelfs!

De dieren komen bijeen en houden een ‘menselijk’ betoog. Molly, de melkkoe staat altijd voor iedereen klaar en de kippen: al die eieren die ze er belangeloos hebben uitgeperst! De zeugen zingen! Alles van de mens moeten we weren. Kleren, handel,… , het is tijd voor revolutie!

George Orwell, tevens auteur van ‘1984’ schreef het dystopische Animal Farm in 1945. De Sovjetevolutie uit 1917 inspireerde hem hiertoe. De dieren zijn het foute menselijke gedrag zat en nemen de macht over. De varkens gaan aan kop en al snel ontstaat er een situatie waarbij de varkens in weinig meer verschillen van de mens waar ze afstand van wilden nemen.

Muzikant Ilo zingt: “Op een ochtend werd ik wakker, bella ciao, bella ciao”. De dieren zingen mee. De vertelster: “Ik blijf het toch gek vinden, dieren die kunnen praten.” Ze krijgt van ‘de oude majoor’ als antwoord: “Respect zorgt ervoor dat we elkaar verstaan.”

De revolutie is een feit, de dieren gaan ‘radicaal animaal’. De Heerehoeve wordt omgedoopt tot…, Animal Farm.

Er worden regels opgesteld: Alles op twee poten is de vijand, dieren mogen geen kleren dragen, dieren drinken geen alcohol, alle dieren zijn gelijk!

Er ontstaat onenigheid onder de dieren en dit leidt tot de ‘Slag van de koeienstal’. Er zijn niet alleen winnaars. Paard Klaver verlangt terug naar ‘vroeger’ en plant een ontsnapping naar de mensenwereld. Varken Napoleon schakelt al zijn tegenstanders uit. Hij neemt de leiding en vaardigt steeds strengere wetten uit, maar hij wil ook vooruitgang zien. Dapperheid is niet voldoende. Trouw, volharding en een ijzeren discipline zijn cruciaal. Er wordt flink gelobbyd en het werkt. Er wordt ingezet op de bouw van een windmolen.

Het echte omslagpunt wordt bereikt als de dieren handel gaan drijven met… de mens. Er wordt zeer creatief omgesprongen met de regels. Er worden bijzinnen toegevoegd die een ruimere interpretatie mogelijk maken.

Alle kippen worden afgemaakt: hun handelswaarde is ondermaats.

De grote leider spreekt

Varken Napoleon toont een dode kip aan zijn toehoorders en zegt: “Dit is wat er met je gebeurt als je mijn bevelen negeert.” De grote leider, varken aller varkens, duldt geen tegenspraak meer en stelt een absolute dictatuur in. Zelfs Brulbeer, zijn trouwste bondgenoot wordt zonder enige gêne door hem geschoffeerd,

Dan ontdekt Napoleon de oude graanjenever. Hij gaat zich er goed aan te buiten en laat gerst en hopvelden aanleggen. De mededieren gaan noodgedwongen op rantsoen.